Pics from Dobrochna

Follow up

Again one hour left, so just quickly continuing the last one...

Actually as for the changes it`s not that bad, as I first thought. I almost got into the routine already, actually less things to remember ( in terms of what to give to whom, and how much, otherwise everything is written down, so it`s enough if you know where to look it up), but maybe more work, because of Arvid (the paralized chimp) and because we are only two. On the other hand there is a full time vet nurse, a Cameroonian guy, Elvis, he has arrived a month ago, but he is a big help, even if most of the times I don`t understand his English... Actually he has the same responsabilities as us, exept, that he is payed for his job:)

So for the former volunteers:
there is noone working in fruit room, so it`s a volunteer responsability. at the big cages assou, julien and emma is still there (although julien is leaving as always:). tati`s group has now a big enclosure next to ballas, and they are with coffee. and then kiki`s group has a big extension too, but you`ve probably seen that. the nursery is one big cage, and two enclosures, so the 24 chimps there are divided into two groups: tic`s group and charlo`s group (these chimps I didn`t know before). there is a new worker working with them, bertrand, he is here only 3 weeks, but seems he enjoys it a lot.
The chimps:
The big cages: Njabeya (the one that was born here) is already 4, she is doing amazingly good, she has learnt her way with all the adult chimps, although, it must be boring for her not to have anyone in her age, and I would even say she is too mature for her age. Bouboule is the dominant male now, I haven`t seen him too much "doing his job", he seemed quite calm to me actually. I think Gabby has changed the most, he has a completely dark face now, but still resembles himself.

In Ballas` group I wouldn`t recognize Aaron anymore, he is big now, as a normal adult, and actually yesterday we saw him challaging Ballas, and believe me or not, Ballas was heavily crying afterwards... Jessica supported Ballas, the rest stayed away, but probabely it will happen more and more. Otherwise he is the same with me as he was, wants to kiss my lips all the time, and is very gentle. In Kiki`s group the babies have grown too, especially Massamba and Jack, but they are still babies to me. Kiki is not willing to go out anymore, but apparently it`s because they are wild chimps all around, and the workers saw a big male around Kiki`s cage a few times, so maybe he is afraid. But every night we are waken up by wild chimps screems, and ours reply to them, so it`s quite busy at nights:)

In the nursary, wow, Tic and Mintak, I would never recognize them, they are just big males already. Zac and Muna are with them in a group, they didn`t grow that much, or maybe I don`t see the difference, because comparing to Tic and Mintak they are still small. And it`s starnge to see, that Zac, who was so self confident with Muna and Yoko, is now one of the weakest, and a few days ago I saw him desperately crying because Jantan stole his sleeping place. I just couldn`t believe. Grem is more or less the same, he doesn`t care too much, Baati is just as we thought, he would be, and Sambe is still nice and gentle.

Every day there is a volunteer, who needs to stay with Arvid and an other one who needs to stay with the babies at Sheri`s house at lunch time, so actually you get to be with the babies very often. And it is just so great, I really think sometimes, that chimp babies are much more fun than human babies, obviously, they are more independent and they locomotor abilities develop much faster. So act6ually the even not one yrs old Margot already climbs the trees very hight, and plays with the other babies, although it`s funny, that when it comes to walking she is much less skilled. But they are constantly in payfull mode, and it`s so funny how they do that, maybe because they have a 10 x higher pain thereshold, so they play more roughly, but than it also allows them to do more bravourous things.

Arvid gives me hard time for now, he bit me already a few times (one huge tatto on my forearm) apparantly he is not nice to new ppl. He is shaking his head when he needs to go to the bathroom, or when he is annoyed, and he is just doing it constantly when I`m with him. He only stops for a few minutes when I start to tickle him, or give him food, or try to play with him, but then he starts again, and it is just so heartbreaking, because you can really see on his feace how frustrated and desperate he is, and I just don`t know what to do. I have to learn him better, we have to get used to each other. A few times I`ve already made him lough out, but it doesn`t help. Henriett is with him normally, and there are 2 new woman caregivers for him and the babies, and it`s so amazing to see them how they are with them. Of caurse it`s a really hard job, common, already beeing with a paralized person, not everyone can do that, and then a chimp... is even harder, it doesn`t speak, it bites really hard, and it gets bored after a few minutes... But they are great with him, he is so happy to see them, and they really now him, how to make him laugh, when to ease him so on and so on. And to think that these ppl really don`t grow up with the same attitude towards animals as us. And than the greatest thing is that they call chimps people when they talk about them:) how graet is that. And how great that you can change someone`s attitude just by having him observing the chimps.

I have to go again, so to be continued...

frist one

I`ll try to make it quick, because I`ve got only 40 min left, and the net and to comp is very slow, they were slow the last time I was here, and since then noone changed them.

The trip: well, not whithout complications...
First of all, they cancelled my flight 2 days before leaving, but that was actually ok (besides that I had to rebook the other ticket) because my final exam/defence was postponed one day (got 5, lasted 15 min, actually 30 but for 15 mins we were trying to launch the projector). So far so good, rushing to Bp, got the plane next day to London, and then it started... 4 hrs delay at Heathrow, apparently pilot stike at Royal Air Maroc, missed my connection in Casablanca, stuck at the airport (thousands of ppl in the same situation, no rooms in airport hotels, night on benches, at least I saw Casablanca). After 3 hrs sleeping I got up at 7, still 14 hrs untill our flight to Yaounde, what to do, let`s see Morocco. Well that was funny, first time in my life, I was afaraid on the street. There is a train from the airport to the city, I didn`t have a map, didn`t know if there is anything to see there, just went there so that I won`t be stuck at the airport. Got of the train, started to walk around, and well, I`m used to man saying hi on the streets, `cause that`s the same in all African counrtries, but here actually I was the only women on the streets... it was scary. and ask my brother what does it mean, that I say it was sacry on the street. but well, I thought that there has to be a mosque here, or medina, or sg, so I asked two guys, who looked as if they were tourists (they weren`t), what can I see there, but they said I should take a taxi. First I didn`t want, and started to walk in the direction they said I will find the medina, but after 5 mins I realized a car is following me all the time. So I almost run back to the train station to get a cab, and actually here the cab drivers are also tourist guides, so for 10 Eur he showed me the mosque, some nice buildings and the medina. Quite a nice city, well, would be nicer if I could have walked in the streets, I don`t enjoy sightseeing too much...

Then evening flight to Yaounde, slept on the airport till the project assistant came and picked me up. But already could smeel tha air, see the trees and to red soil, just love that. And then I thaught to myslef that the jungle here is one of the most beautiful places in the world.

Slept in Sheri`s house during the day, than at 6 got on the train to Belabo. 2nd class, some woman and man and mostly children everywhere. There is a stop abt every hour when dozens of woman and children rush up to the train and sell bananas and plantane and batons (strange cameroonian food fold in leaves). Quite cheap, so everyone buys something and they have a picknik in the train. Bit messy, but not much worse that hungarian trains:)

Go to the project about 4 in the morning, this time choose a cemented cabin (Dobrochna, there are two beds, so I thought we could share it when you come), met Ann the current volunteer and went directly to sleep.

Next day I met Sheri, who was leaving in the evening, I was already surpised, that she leaves us without supervision. Poor Ann was running the whole day, I was running after here, to see what has changed, and what has to be learnt again (a lot!!!!). But still at the and of the day felt, like I almost never left. There was no time for quarantine, so the first night I was sleeping already with Margot, an about 10 month old baby, who sleeps with us the night. First she was very scared of me, but when I went to see her the second day, she already vocalized happily:) Then last night I have spent at the camp, where we have a paralised chimp, who gets exercises 4 x during the day, and at night we have to turn him 4 times, so that he doesn`t get any wounds.

So as for the next 2 months, when I`ll be the only volunteer here (Ann leaves in 2 weeks, and no one comes untill september) I won`t have much sleep, cause probabley i`ll be the one turning Arvid at nights, and then when Agnes comes back, she will sleep with the baby Margot (she needs milk bottles at least 2 times at night).

As for the rest of the chimps, i should be in quarantine, but again not enough hands to work, so I`m already in the schedule. I don`t think they recognize me, although Ballas was really staring at me and Aaron desperately wanted to touch me, which he apparently does not do with everyone. Then Caro, she is the same, she wants to garb everyone, so I don`t think she was especially interested in my person, it was rather the novelty. The babies (the ones I spent the most time during my last stay) are so big now, I couldn`t believe, they are already almost young adults... No sign of any memory trace... They are tipical adolescents, think only about themselves:) Now they are in a group of 24, and they really can do everything.

And big change, in the night, you are really alone at the camp, because the baby chimps (Margot and 3 other ones) live next to Sheri`s house, which is about 500 ms down the camp, the enclosures are also bit far, and since now we are only two, Ann and me, and we have to divide between Margot and Arvid, someone has to go to Sheri`s place, and the other person stays in camp with Arvid. And that is amazing, you can just walk around, and there is noone, just you and the jungle (there are though night guards at the enclosures). It`s perfectly safe, the dogs start barking whenever someone comes, so the night guards can come and check what`s going on. But otherwise just you and the jungle. Beautiful...

I`ll continue but I have to go now...

arrived safe

arrived safe

O kosciele polskim co dobro na swiecie czyni i biednym pomaga

I.

Zastanawiajac sie nad zaslugami JP2 jedno jest pewne: podrozujac po swiecie Polak moze byc raczej pewny, ze ludzie rozpoznaja jego kraj - bedac Wegierka najczesciej napotykam na puste spojrzenia gdy mowie o Wegrzech. Gdy dodaje ze to Europa, obraz troszke sie oczyszcza, ale wciaz niezadkie sa pytania typu: jaki jezyk uzywacie na Wegrzech, angileski czy francuski? Gdy po kilku dniach pobytu w Kamerunie przyznalam sie do pochodzenia polskiego na moje najwieksze zdziwienie moi miejscowi koledzy z pracy dumnie zaczeli mowic o papierzu i szybko dorzucili, ze umieja liczyc po polsku. Prosze bardzo, ucieszylam sie na mysl bliskiego mego sercu brzmienia, ale to co uslyszalam bardziej brzmialo jak jakies zaklecie japonskie, niz raz dwa trzy polskie. Koledzy zaklinali sie, ze to po polsku, ze to ksiadz z pobliskiego miasta ich tego nauczyl. A skad ksiadz po polsku mowi? A bo sam jest Polakiem, a tak wlasnie liczyl, gdy ich teakwondo uczyl. Od razu sprawa sie wyjasnila, ze skoro taekwondo, to po koreansku liczyl, ale mysl o pol rodaku tak blisko jednak mi serce rozgrzalo. Nawet jesli mial to byc ksiadz...

Pierwsze spotkanie moj zapal troszke ostudzilo, ale przypisalam to naglosci i krotkiemu czasu trwania. Wiadomosc oczywiscie szybko sie rozniosla, ze jakas Polka z szympansami pracuje, i pewnego dnia w porze obiadowej stroz mi przesyla wiadomosc, ze moi wujkowie przyjechali mnie odwiedzic. Serce mi podskoczylo, co to jacy moi wujkowie moga sobie na wycieczke ot tak do Kamerunu sobie pozwolic. Ale wujek to tylko ich zartobliwe okreslenie rodaka, co nic dziewnego, ze kazdego wpakowuja w rodzinne relacje, skoro wsie tu tak male, ze praktycznie kazdy z kazdym spokrewniony, a o chowie wspobnym swiadcza liczne dzieci albinosy co z powodu choroby sa odrzucane. Tutaj każdy jest spokrewniony z każdym w jakiś sposób, gdy różnica między dwoma osobami wynosi 20 lat, to równie dobrze można oczekiwać, że mamy do czynienia z braćmi jak i z ojcem i jego synem. Tak więc ok. 50 letni stróż Robert przesłał mi wiadomość przez walkie-talkie, że mamy wizytorów, a jego 20 letni brat (meme pere, meme mere) pełniący funkcje edukatora oprowadził moich "wujków" po obozie. Ja najpierw przyglądałam się im z daleka, ale jest coś w Polakach, co pozwala ich rozpoznać nawet gdy szansa spotkania ich w buszu kameruńskim wynosi około 0,004%. Muszę przyznać, że miałam od razu troszkę bojowe podejście, zwłaszcza, że wiedziałam z opowieści menadżerki ile zwierząt jest utrzymywanych w niewoli, zwłaszcza przez księży i siostry w całym Kamerunie. Ale też nic dziwnego skoro Biblia wyższość ludzi nad zwierzętami oznajmia, a kościół katolicki tylko miłość, a nie empatię propaguje. Można kochać całym sercem cały czas krzywdę drugiemu wyrzadzając. Przedstawiłam moim "wujkom" Kashke (Kaśkę, ale kto tu poza raz dwa trzy koerańskim po polsku mówi?) oddaną do nas przez następce polskiego ksiedza. Mój starszy wujek oczywiście od razu się ożywił, i choć jej z pomiędzy 4 innzch szympansów opczywiście nawet nie rozpoznał, to przyznał się, że znał ją dobrze jeszcze z tamtych czasów. Ale by być szczerym przyznać trzeba, że z zainteresowaniem słuchał moje pouczenia o tym co szympans potrzebuje i jakie to okrucieństwo trzymać go jako zwierzęcia domowego. Młodszy, co w Afryce krócej siedzi, ale za to zna się na wszystkim jakby tutaj urodzony, głową ciągle kręcił, i jako taki co w Afryce krótko siedzi, ale za to zna sie na wszystkim jakby tutaj urodzony, tłumaczył mi, że sprawy mają się tak, że tutaj nic się zmienić nie da. Pytanie pozostaje w takim razie po co on tutaj tak daleko do buszu na misję nawracającą przyjechał, ale przynajmiej ten starszy, co też Bogu milszy mądrze milczał, bo w Afryce już dziesięc lat siedział i wiedział, że sprawy są bardziej skomplikowane. Było to spotkanie krótkie, jakoby wprowadzające, i umówiliśmy się na niedzielę, gdyż oni planowali wypad do innego miasta by odwiedzić żyjące tam siostry Polki.

Pojawiłam się u nich z pewnymi obawami typu co będzie, jeśli mnie wpierw na mszę zabiorą, lub jak zareagować na modlitwę przy stole. Ale mszy nie było, a modlitwa trwała krótko, i nikt do niej dużej wagi nie przywiązywał. Planowany był grill u sióstr, co ich przyłożona dentystka wyjechała, więc szalona impreza mogła rozkręcić się bez obawy. Bojaźliwe spojrzenia, krótkie uśmiechy, nieśmiałe ręce, zaczerwienione policzki. Dwie siostry, dwóch zakonników a ja czułam się jakbym nagle wpadła na spotkanie towarzyskie z XVII wieku jako przyzwoitka. Tyle, że wzmianki o pustym miejscu w łóżku, lub cholery, kurdy i inne przekleństwa wcale się nie powstrzymywały na mój widok. "Tutaj na misji jesteśmy ze wszystkimi na ty, zobaczysz sa bardzo luźne kontakty. Tutaj każdy jest na swój sposób szalony. Trzeba być szalonym, żeby tutaj przyjechać. Hihi. Ty też na pewno jesteś szalona", tłumaczył mi mój młodszy wujek infantylnie chichocząc. Szaleństwo zawsze ma dwie strony. Może doprowadzić do upadku, ale też niewątpliwie tylko szaleńcy, co się otoczeniem nie przejmują, moga osiągnąć wielkie rzeczy. Wieczór więc spędziłam na szukaniu doniosłego szaleństwa w kościele, ale nic poza pustym chichroczeniem nie usłyszałam. Tematy się zmieniały, ale najczęściej krążyły wokół ludzi znanych z Polski, raz czy dwa razy udało mi się coś powiedzieć o małpach, ale typowo jedyną zainteresowaną osobą była świecka pielęgniarka. Trudno też oczekiwać, by towarzystwo nieszczęściem zwierząt się przejmowało, skoro nawet na otaczające ich ludzkie cierpienie nic nie poradzą. Kiedy opowiadałam o pewnym chłopcu, który w naszym szympansim ośrodku pracował, spadł z drabiny i został kaleką na całe życie, i nasz projekt się nim teraz opiekuje, napotkałam się na szczere obirzenie młodszego, obwiniając nas, że komukolwiek zadarmo pomoc niesiemy. "No i macie, widzicie, uratowaliście mu życie (bo kikla operacji mu zapłaciliśmy, chłopak na prawdę wrócił z grobu, sami lekaże byli zdziwieni), to teraz go macie na całe życie. Wiadomo, że rodzina go opóści, woleli, żeby umarł, problem ieliby z głowy." - to co móił, to smutna prawda, lęk w tym, że jego atak na mnie brzmiał, jakby się z tą rodziną głęboko zgadzał, bo jaki porzytek z człowieka, który pracować nie może. Chłopak leży cały dzień w łóżku, rodzice go zaostawili, nasz projekt płaci za wynajęcie pokoju, pielęgniarza, za lekarstwa i jedzenie. Pozostali z nim tylko młodsza siostra i brat, co okazał sie chory na HIV. I teraz co zrobić jak się ma szesnastolatka, co niknie przed naszymi oczyma, jego skóra żłócieje, ma ogromne rany na ciele, oczy mu czernieją a rodzice dom opóścili? "I co jeszcze bratem też chcecie się zaopiekować?" - kręci głową młodszy - "nie wolno im nic dawać. Tak widzisz, leczenie HIVu jest teraz darmowe, to też zrobbił błąd rząd, bo teraz darmowe, a potem jak pieniędzy braknie to wprowadzą, że znów płatne i oburzenie wśród ludzi będzie. Trzeba ich nauczyć pracy, i nic za darmo nie dawać." - każdy się z nim zgodzi, bo taka historia Afryki, że biali przyjechali, czarnych wyzyskiwali, a jak ich sumienie brało, to nagle wszystko zadarmo rozdawali. "Zobaczysz, czarny przyjdzie, i powie ci, że potrzebuje dwa tysiące, ja na to mówię dobrze, bierz maczetę, dwa tysiące, to dwa dni pracy jak liczymy 300 za godzinę, ale on ci powie, że nie on chce te pieniądze zadarmo." - oburzenie w jego oczach, ale trzeba przyznać mu rację. Może też miłosierdzie katolickie polega nie na dawaniu, lecz na edukacji. I zgadzam się, że może to i był błąd, że nasz projekt przyjmował na poczatku chorych i leczył za darmo. Piękna idea, ale w praktyce nie do wykonania, bo im więcej się daje, tym więcej się od nas chce, dać im dłoń, to cały łokieć chcą, a projekt nie ma na to pieniędzy by całe wsie opieką medyczną objąć. Rzecz w tym, że każdy dobrze wie, że kościół to nie NGO, lecz pieniędzy ma aż pod dostatkiem, wystarzy pomyśleć o złotych kieliszkach, cennych obrazach, wielkich posiadłościach - już nie będę przesadzała z ideałami św. Franciszka, co jednym tchem rozdał wszystko co miał, ale co by kościołowi zaszkodziło zaangażować się trszokę bardziej finansowo w pomoc trzeciumu światu? Na pytanie mojej menadżerki, w takim razie co oni tutaj robią, musiałam dobrą chwilę się zastanowić, a i tak moja odpowiedż zabrzmiała: nic. Jakoś nie przekonał mnie żaden z nich, gdy dzień po grillu obwozili mnie w mieście po ich posiadłości: wybudowali szkołę - z pieniędzy, ktore dostali od Amerykańskiej firmy naftowej, prowadzą tą szkołę - płatną, ale za to na wysokim poziomie, bo żebym wiedziała, oryginalna edukacja jest do niczego. Mają ziemię na której pracuję ludzie biedni z miasta i z otaczających wiosek, gdy cjcą zapłacic za lekarstwa lub porzyczkę zarabiając ok 2 dolara na dzień. Większość posiadłości to jednak ziemia zarośnieta, nieuprawiana. "O tutaj tą część daliśmy dzieciakom, zobacz jak ładnie sobie poradzili. Maą sobie kawałek ziemii, pomyśleliśmy, że mogą sobie tutaj uprawiać co chcą i potem sprzedać w mieście za parę groszy. Będą mieli kieszonkowe. " Na co? Na pielgrzymkę, oczywiście, dodaje młodszy. W Kamerunie ziemia jest darmowa, znajdziesz sobie skrawek nieuprawianej ziemi, jeśli ją oczyścisz i coś zasadzisz, to nikt nie ma prawa słowem pisnąć. Skąd więc ta wielkoduszność? Wielkie plany poza tym z ich ziemią. Zeby wszystko ładnie uporządkować i wielką katerdę tu wybudować. I jakąś halę konferencyjną. Zeby pielgrzymki móc przyjmować, nikt inny inaczej na takie zadupie przyjechać nie chce. Jedziemy dalej, klimatyzowana terenówkam ja tylko potakuję głową. Niestety trzeba na to wszystko jeszcze poczekać, bo kościół biedny, pieniędzy nie ma. Bądźmy wdzięczni Bogu i Amerykańskiej firmie naftowej, która tą drogę położyła na której teraz jedziemy. Kiedyś to mieli ukałady: dzwonili di Cotcom, a oni jak tylko mieli piach, paf, przyjeżdżali, kładli ziemię, 3 traktory, w dwie godziny było gotowe. teraz jest inaczej. Cotco już się nie rozbudowuje, a i pieniędzy brak. W przyszłym miesiącu mają dwa święcenia, bo biskup z większego miasta chce oszczędzać więc święceni u siebie nie robi. Biskup co ma małe zoo w ogrodzie, dowiaduję się później od mojej menadżerki. Kto wie czy też nie ma szympansa, ale iluzje, że moi wujkowie pomogą mi w tzm dociekaniu rozpłynęły się w mgłę. "MIsja to ciężka rzecz, nie każdy zdaje sobie z tego sprawę" - mówi z powagą młodszy. "Teraz jak jeżdżę do domu, to mi się śmiać chce z kolegów, którzy goszcząc mnie narzekają, że tylko pięć rodzajów szynki mogli mi zaoferować" wymachuje rękami, palcami pokazując liczbę. Potem mina wszechwiedzącego męczennika: " My tutaj jemy codziennie tą samą szynke, nie ma innego mięcha, nawet jak już patrzeć się na nią nie możesz" Siedzimy w okół obfitego stołu: szynka, miód, dżem, margaryna, wrzywa, nawet krem czekoladowy (co prawda kameruńskiego wyrobu wręcz nie do zjedzenia) i jogurt zrobiony dzień wcześniej przez siostry włoszki prowadzące dyspanser za domem. Jest nas 6, dwóch wujków i trzech czarnych nowicjuszy, co księciami zostać chcą, choć ogólne niezadowolenie z nich wśród polskich misjonariuszy. Główne zarzuty, że nie czują się jeszcze swojo, ani na plebani, ani w swojej wierze. Co do plebani to dla mnie nic dziwnego. Jak taki chłopak ze wsi ma sie czuć jak w domu w takim bogactwie, skoro wieśniacy potrafią bitwę stoczyć o pustą butelkę od wody taka to tam bieda. Widziałam nieraz w pracy, jak kłamać potrafią, tylko by pustą puszkę półlitrową uzyskać. Dzieciaki bębny z nich robią, a dorośli to gotują nimi, jedzą z nich i przechowują przeróżne rzeczy. Jasne, że każdy będzie chciał księdzem zostać, skoro tp znaczy napełnić pusty żołądek. Nawet jeśli praca misjonarza jest tak ciężka, bo przecież misjonarjusz robi wszystko. "Ja murarzem jestem, i od pola, i kucharzem i wszytsko własnoręcznie trzeba robić". Próbuję przekonująco potakiwać, choć myślę o swojej menadżerce, co w buszu siedzi, kobieta sama kieruje pracą, budową i życiem małpek, dla których obóz nasz to na wpół wybawienie, bo niektóre całe życie nic innego tylko 2x2 metrów klatki znały. A teraz na drzewa się wspinają i swoje życie społeczne mają zdrowe i szczęśliwe. "Wiesz, że macie dużo wrogów. Ludzie tu nie rozumieją dlaczego wydajecie tyle pieniędzy na małpy." My przynajmiej na coś je wydajemy, myślę sobie, ale też myślę o tych wszystkich ludziech, co do nas po opiekę medyczną przychodzą. Dwadzieścia kilometrów do najbliższego szpitala w mieście, to może być kwestia życia i śmierci, a u nas nawet jeśli lekarze nie ma, to menadżerka rozpoznaje symptomy większości chorób tropikalnych. I znów zadaję sobie pytanie co ta misja tutaj robi. Narzeka, że ciężka praca, że brak pieniędzy, ale woda i prąd i sklepy wyposażone pod ich nosem. A jak przyjeżdżam, by grube pieniądze na na małe rozmienić, bo tylko takie przyjmują ludzie we wiosek, gdy od nich owoce kupijemy - następna pomoc niesiona okolicznym wioskom -, to zaskakuja mnie ilości, jakie oni od biednych jako dary co tydzień dostają. Wieśniak w niedzielę zamiast na ple orać to z pustym żoładkiem do kościoła pójdzie, i wrzuci te pare franków, żeby księża mogli sobie szynkę na śniadanie przed mszą kupić. A i tak zostanie zbesztany za swą słabą wiarę. Ze katolicyzm na swoje proste afrykańskie przesady nakłada. Dla mnie ciekawe zjawisko kulturalne, dla nich czysty poganizm. " Wiesz jak to oni różne rzeczy wieszają nad drzwiami, by duchy ich nie odwiedzały. No to przyjdzie ci taka jedna i prosi o wodę święconą, żebym jej do domu dał. Pytam ją po co, a ona mówi, że chce dom pokropić, by odstraszyć złe duchy. I co? Poganka, no nie, czysty poganizm" oburzony opowiada młodszy. Po czym ten co Bogu milszy dodaje "Lub opowiem Ci inną. Była taka kobbieta w szpitalu, chora, odwiedziłem ją i ona mnie prosi bym się pomodlił, to ona wyzdrowieje. Więc ja jej tłumaczę, że owszem, mogę się o nią pomodlić, ale jedyny Bóg ma siłę ją uzdrowić. Spotykam ją pare dni później, wyszła ze szpitala i uradowana do mnie, że ja ją wyleczyłem. Durna, tłumaczę jej, że modlitwa nie ma siły uzdrawiającej sama w sobie, to nie jakaś wróżba, lecz Bóg decyduje o wszystkim. Widzisz jacy poganie? Myślą, że nakładaniem ręki ręki kogoś wyleczyć możesz. Więc przestaliśmy wszystkie te dodatki, jak dajemy błogosławieństwa, to nie wyciągamy rąk, i takie rzeczy. Tacy pogani, nie rozumieją o co chodzi." Ja milczę, sama nie rozumiem, jaka to różnica czy to Bóg, lub same ręce go z choroby wyleczą. Zjawisko psychologiczne takie same, ale skąd wyższość wiary w Boga pochodzi? Ale wyczuwam, że na darmo wchodzić w bylejaką dyskusję, bo argumentacja bedzie podobna do naszej dyskusji na temat kupowania i trzymania w niewoli małp. W Kamerunie jest bowiem nielegalne zabijanie, sprzedawanie, kupowanie małp człekokształtnych lub trzymanie ich w niewoli. Kiedyś rozmawialiśmy z moimi wujkami na ten temat, prosiłam ich, że jelśli mogą, to niech wspierają walkę z kłusownikami, i tłumaczyli ludziom jak ważna jest ochrona natury, dostałam jednak odmowę z następnym uzasadnieniem: na ogół ci sami ludzie którzy są zażartymi ekologami to ci sami co walczą też o legalizację aborcji. Pytam czy się nie zgadzają z tym, że wszystkie zwierzęta są stworzone przeż Boga. Mówią, że tak. Pytam się, że skoro tak, to czy nie powinniśmy je kochać i chronić. Mówią, że tak. Pytam się, że skoro tak, to czy mogą na to zwracać uwagę wiernym. Mówią, że nie. Dlaczego? Już mówił mi. Bo ci co tak walczą o prawa zwierząt powinni też walczyć o prawa początego dziecka.

Więc kiedy młodszy przyjeżdża nastepnym razem, z pielęgniarką świecką do naszego obozu, to znów nawijam: że z samych darów tu żyjemy, że dżungla, że brak prądu, wody, a wszytko dowoźić tutaj drogą przez dżunglę to drogo kosztuje. I tłumaczę co dobrego tutaj robimy. Ze niedość, że małpkom pomagamy. Ze młode zostaną wypuszczone na wolność, a stare po drzewkach sobie lazić szczęśliwie taraz mogą. Ptarzę się na młodego, widzę niechęć, brak zrozumienia. Ciągnę dalej. Ale i ludności pomagamy, że do szkoły nauczyciela płacimy, kobiety w ciąży, lub karmiące przychodzą, dzieci z malarią. I czekam, zero reakcji. Więc znów o darach i że pieniędzy brakuje. Nie wiem, czy on postanowił edukować nas podobnie do miejscowej ludności, czy to boeda kościoła co go tak niewrażliwym zrobiła, czy to przyzwyczajenie, że kościół tylko przyjmuje dary a nie je rozdaje. W końcu pielęgniarka się lituje i mi do ręki woreczek wciska. Ja ich żegnam i już uradowana patrzę do paczki lecz mina nagle mi się krzywi, no nic, dzisiaj małpki dostaną jej cukierki.

II.

Historia miała się skończy na cukierkach, a ja miałam poważne wątpliwości czyby to komuś ją opowiedzieć. Jak zawsze, życie samo przysłało odpowiedź, gdyż parę tygodni później stróż Robert swym niezrozumiałym francuskim wzywa mnie przez walkie-talkie, że znów mam gości. Po chwili słyszę niecierpliwy głos tego co Bogu milszy, że jest przy bramie i czy zostanie wpuszczony. ja troszkę niepewnie patrzę sie na dyrektorkę, bo już piąta, po karmieniu jesteśmy, szympanse powoli kłada się do spania, a czas zwiedzania skończył się o szesnastej. Dyrektorka kiwa głową, że skoro moi znajomi, to wyjątkowo, a ja zła, bo ile razy przychodzą, to za późno a ja daremnie im tłumaczę, kiedy są godziny otwarcia. Próbuję odgadnąć co to za okazja, ale nagle widzę zbliżający się autobus, jakby prosto z kreskówki zeskoczył, obładowany dach walizkami, kiwa się i wspina po stromej drodze. Szok jeszcze nie minał, a tu mi z niego wyskakują polskie babcie, liczba osiem, i jak to inwazja turystek mocherowych nagle szum i pstryknięcia wszędzie, a ja nie wiem jak ich wszystkich do kupy pozbierać. I w tzm szale nagle widzę te parę pięknych oczy i serce mi podskakuje, bo sobie przypominam, że znam je dobrze. Zaraz po tych oczach idzie para okularów, a ja już w zupełniej euforii, bo dociera do mnie, że to lekarze z Krakowa, co mi tyle pomogli przed wyjazdem do Kamerunu. Co właścicielka okularów sześć miesięcz tu spędziła i wyposażyła mnie w 20 kg niezbędnych leków (musiałam je zmierzyć, by być pewnym, że mnie bna samolot wpuszczą) bym tutaj do naszej kliniki przywiozła. I to jeszcze ona mi wdzięczna, i pierwsza rzecz co przy powitaniu mi mówi to słowo dziękuję. Tłumaczy mi, że nowy projekt tu prowadzą i klinikę dla dzieci z chorobą serca budują. Choc nie wiem, co te babcie z aparatem cyfrowym z tesco wspólnego moga mieć z taką kliniką, rozumiem, że trzeba być miłym, i zapraszam wycieczkę do przedszkola, i tłumaczę, że wyjątkowo, bo pora zwidzania dawno się skończyła. I wtedy to obraz zasłania mi olbrzymia siostra Impatienta, z agresywnym uśmiechem, co żadnego sprzeciwu nie zniesie, że oni chcą duże małpy widzieć. Omalże ze strachu zmysły nie postradałam, ale wciąż stoję na swoim, że duże małpki już w klatkach i śpią, jedyne to małe możemy zobaczyć. Ale siostra Inobeienta swym niby to niewinnym uśmiechem jak wąż szepcze mi do ucha, że to co że śpią, możemy je obudzić. ja jej dziękkuję za zrozumienie i dobre rady, niby to ona dorosła osoba i jako misjonariuszka powinna przykład innym ludziom z empatii dawać. Na szczęście-nieszczęście wycieczka już dawno się rozgościła przy ogrodzeniu przedszkola, niektórych już zdąrzył prąd kopnąć, bo taka to kultura polska, że ogrodzeni jest po to by przez nie przechodzić - myślę, że oryginalni konstruktorzy nigdy nie myśleli, że wysokie napięcie będzie służyło odstraszaniu nie tylko małpek ale i ludzi. Próbuję odłożyć na bok moje raozczarowanie, że nikt żadnego pytania nie zadaje i cieszyć się obecnością lekarki, wyciagam od niej nowiny z Krakowa. Jedznie siostra Intactia pyta się czy Kiki Jackson już nieżyje, a ja jej w sercu znów gratuluję wrażliwości niezbędnej do pracy z ludźmi. Może to jej rozczarowanie, że owszem żyje, zdrowy i szczęśliwy sprawiło, że nagle po chwili robi się niecierpliwa i znów tonem, który nie znosi sprzeciwu wzywa swoją wycieczkę, że już poźno i pora wracać. wszyscy się kieruja do samochodu, jedynie lekarz o pięknych oczach do mnie podchodzi i się pyta, czy jekieś leki nie potrzebujemy. Ja potakuję szczerze uradowana, ale też zawstydzona, bo to przeciez on przed moim wyjazdem spędził ze mną całe popołudnie leki do pudeł pakując, co jego koleżanka dzięki swojemu wcześniejszemu doświadczeniu powybierała dla mnie. Jakie? pytają sie oboje, więc ja szybciutko wiadomość przesyłam przez walkie-talkie do dyrektori, by sobie w głowie szybko jakąś listę sporządziła. Ona myślami gdzie indziej, bo wielki projekt malowania klatek mamy, i codziennie młotkiem trzeba rdzę obijać, szorować, czyścić. Słyszę odpowiedź, że skoro to jacyś lekarze, to zaraz przyjdzie sama z nimi porozmawia, bo i podziękować im chce poprzednią pomoc i może jakąś współpracę nawiązać. Ale już widzę, że cała grupa babć już w wozie a ten co Bogu milszy cofa pojazd, omalże na nas z lekarka nie wjeżdżając. Wiec podbiegam do niego, żeby poczekał trzy minuty, że dyrektorka, z resztą sytuacja taka, że każdy widzi, że ci dwaj nam pomóc chcą. Lekarka stopi po środku podwórka, samochód się zatrzymuje, drzwi się otwierają i siostra Impatienta krzyczy, że to już przesada, bo oni już przeciez w tej chwili ruszać muszą. Sekunda po sekundzie, ja wiem, że dyrektorka już gdzies przy klatkach Kiki Jacksona, tego co jemu siostra śmierć życzyła. Z tamtąd to minuta i sylwetka jej powinna się pojawić za zakrętem, ale lekarka z jednej nogi na drugą przeskakuje, choć wciąż wytrwale znosi oczy wszsytkich babć w nią się gniewnie wpatrujące. Moje błagalne spojrzenie przeciwko zgrzytowi, co w autobusie się robi, ale wiemy, że dyrektora już zaraz się pojawi i bedzie okazja wszystko sobie wytłumaczyć, jacy chorzy, czego potrzebują, kto komu jak może pomóc. Wiem i widzę chęć po obu stronach, jedynie olbrzymie cielsko w autobusie, co strach czasu sieje. I znów się drzwi otwierają i ona wrzeszczy, że to dziewczyna od razu do samochodu wsiadać ma, i jak tak można, bo ludzie na mszę czekają. Jakby to nie była Afryka i wiadomo, że nigdy nic o czasie się nie zacznie. A Bóg to może i moc uzrdowicielską ma, ale tak na wszelki wypadek to może jakąś chemię też na malarię lub zapalenie płuc przepisać. Lecz tym razem to widzę jak to lekarstwo na dachu samochodu razem z Bogiem w środku gazu dodaje i lekarka błagającym wzrokiem na mnie się patrzy i przeprasza, biegnie już do drzwi by pośrodku dżungli jej nie zostawili. W pośpiechu tylko mi swój numer telefonu na kartce bazgroli i krzyczy bym zadzwoniła, że coś wymyślimy. Ale już kurz i głos motoru ją zagłuszaja i mnie, nadajacej do dyrektorki, by sie zawróciła, bo kto tutaj czas na leki dla ludzi ma, skoro kościół to zadarmo o nasze zdrowie pomodlić się może.
.

Mese arrol hogyan nem jutottam el Senegalig

A történet nem is tudom hol kezdődik, talán ott hogy évszázadokkal ezelőtt megerkezett a feherember Afrikaba. Es akkor bar a feher embereknél létezett mar olyasmi, mint orvostudomany, meg csatornazas (ami Afrika fővárosaiban meg 400 evvel később sem lelheto fel), mégis a fehér ember volt annyira kapzsi, hogy egy-két tombnyi arany neki többet ért ezeknél a civilizacios vivmanyoknal, es ahelyett, hogy menekült volna vissza a jol ismert otthonába, elkezdett a feketékkel üzletelni. A feketek meg voltak annyira kapzsik, hogy fegyverért cserebe, meg a testvéreiket is eladtak, hogy több fegyvert vehessenek, es azzal több testvérüket ejthessek rabszolgaságba. Az egész cserekereskedelemből valószínűleg csak egy vékony réteg húzott hasznot (azóta a világ semmit se változott) viszont cserebe egesz kontinenseket rontottak meg azzal, hogy a feketéket elobb kihasznaltak, majd megsajnaltak, es végül pedig beduhodtek rajuk, mert hiaba segitenek mar evtizedek ota, semmi sem valtozik. Igyhat a johiszemu feher ember, aki a romantikus afrikai természeti mitoszon nevelkedik fel, nem gyozi a fejet kapkodni, mikor Maliban korbehemzsegi a "jotakaro" eloskodok tomege, aki meg a huszadik bort is lehuzna rola, ha nem az lenne, hogy a johiszemu turistank, mar vegigutazott x afrikai orszagon es jol ismeri ezt a jatszmat. De meg igy se lehetunk soha biztosak benne, hogy az ar amiben megegyezunk, es ami a kiindulasi ar 1/10e, nem haladja-e meg a valos ar 5x-et. A tanulsag ebbol, hogy Afrika nem egy olcso mulatsag, es ha az ember arra adja a fejet, hogy ideutazik, akkor fel kell keszulnie mindenfele lehetosegre.

Olyanokra foleg, hogy attol hogy elindul, egyatalan nem biztos, hogy meg is erkezik. Ennek tobb oka is lehet, de legtobbszor egyszeruen lerobban az auto, vagy defektet kap, es az utazasi tarsasag nem vallal felelosseget, es nem kuld uj jarmuvet, foleg, ha az ember mar kelloen a semmi kozepen jar, es mindenhova tobb, mint 400 km eljutni, nahat olyankor senkinek sincs kedve foloslegesen kockaztatni, hogy a kovetkezo busz is lerobban. Arrol nem beszelve, hogy mivel eleve legalabb 5 szemelyes tulterhelessel szoktak elinditani a jarmuveket (mondjuk 7 szemelyes kocsiba 9 fo a sofort leszamitva, vagy husz fos buszba 26 fot), senkinek nem fogja megerni, hogy a busz felutig uresen menjen. Szoval amikor 5 nappal a repulonk elott elindultunk Bamakobol Dakarba, akkor a rengeteg valoszinuseg szamitas kozepette arra jutottunk, hogy legrosszabb esetben is, ha 2 nap helyett negy napot megy a busz akkor is meg elerjuk a repulot, legfeljebb nem latunk semmit a varosbol. Arra egyikunk sem szamitott, hogy egyszeruen csak nem fognak beengedni az orszagba, arra meg plane nem, hogy ket nap allatt ketszer toloncolnak majd ki Senegalbol.

De persze a történetnek van egy másik, jellegzetesen magyagyar vonulata is, ez az epizód pedig arról szól milyen jó dolog magyarnak lenni. Arról szól, hogy egy gondoskodó állam soha nem hagyja magára saját állampolgarait. Arról szól, hogy ha a vilag bármely távoleső pontján egy magyar állampolgar bajba keveredik és képviseletre van szüksége, akkor a magyar külügyminisztérium (és direkt írtam kisbetűvel) három, azaz három telefonszámot ad meg, amin segítséget lehet kérni. És ha éppen hősünk Afrikában kerül ilyen helyzetbe, akkor Kambodzsába kell telefonálnia segítségért. Na szóval erről ennyit, részleteket majd a továbbiakban.

A Bamako-Dakar útvonalat kétféleképen lehet megtenni: vonattal az út három napig tart, akik ezt túlelték sokszor beszélnek róla úgy, mint egy spirituális élmlényről; a másik lehetőség egy kétnapos buszút, ahol két testes afrikai asszonyság közé benyomorítva kell eltölteni az utazást. Mi a buszutat választottuk, egy mert olcsóbb volt, kettő mert bár a vonat hivatalosan két napot megy, a különböző utazó websiteokon ez a szám 4-5 nap között mozgott.

Meglepően pontosan indultunk és meglepően elviselhető tempóban haladtunk, sikerült a legjobb helyet lefoglalnunk a buszon és az egész buszút kezdett egy leányálomhoz hasonlítani. A táj mondjuk sajnos nem volt olyan érdekes, mint Mali déli része, de az út végig óriási majomkenyérfákkal volt övezve, amelyeket saját magukban elnézegetni nekem amúgyis egy élmény. Szóval teljes nagy megelégedettség töltött el minket a Matyival, őt, mert tudta, hogy hazafelé tart, engem, mert reménykedtem, hogy az állás, amit Szenegálban ajánlottak, meg fog annyira tetszeni, hogy a következő három hónapot Dakarban töltsem.

A határ közeledtével egyre sűrűbbé váltak az ellenőrző pontok, ilyenkor az egész busznak le kellet szállnia, az ajtónál egy rendőr állt, annak le kellett adni a személyi igazolványt vagy útlevelet, és ezek után a rendőr eltünt egy helységben, mi pedig vártunk, egy órát, fél órát, mire az egész csoport megindult a helység felé, és a rendőr felolvasta a neveket, és visszaadta az okmányainkat. Általában mindenki nyugodtan tűrte ezeket a megállókat, mivel körülbelül napnyugta körül voltak, sokan iklyenkor mosakodni kezdtek, és elintézték a kötelező imádásgukat. Én is az elején még örültem a gyakori pisiszünetnek, de mikor kezdtek ezek egyre hosszabbra nyúlni, elkezdtem aggódni, hogy mi lesz, ha túl későn érünk a határra, és bezárják, és ott kell töltenünk a pusztában az éjszakát. Közben észrevettem, hogy a feketék is egyre dühösebbek, és kisebb vitacsoportok alakulnak ki. Mivel folyton csak bambara vagy wollof nyelven beszéltek csak a számokat értettem az egészből, amiket angolul vagy franciául tűzdeltek bele a beszédbe. One thousand, mille franc folyton, úgyhogy egy idő után kezdett valami olyan érzésem lenni, hogy ezeknél a checkpointoknál rendesen tejelni kell. Meg is voltam lepődve előzőleg, hogy mi a Matyival minden alklalommal csak úgy átvesszük az útlevelünket, semmi cadeau, semmi akadály. Mikor rákerdeztem egy szimpatikus, faranciául beszélő fériarcú asszonyságnál kiderült, hogy minden egyes megállónal a helyieknek 1000 frankot, a külföldieknek pedig annál is többet kell fizetniük, ha nem, nem adják vissza az útlevelet, és a busz áll és vár. Ezért is húzódtak ki a megállóink, mert egy idő után egy fiatal szenegáli srác elkezdett lázadozni, és megtagadta a fizetést. Érthető is, főleg ha azt nézzük, hogy elve nem olcsó multaság buszozni meg utazgatni Afrikában, de ha ehhez minden alkalommal hozzá kell adni a kenőpénzt akkor lassan már meg sem éri elindulni.

Szóval kisebb nagyobb megállókkal végül sikerült éjjel kettőre a határra érni és ott újból elkezdődött a herce-hurca. Útlevél leadás, sorban állás, kézrázás, mille franc. Csakhogy ez alkalommal mi a Matyival nem kaptuk vissza az útlevelünket. Mikor rákérdeztem, hogy mi a gond a határőr nagyon kedvesen kijelentette, hogy csak üljek le és varjak. Mondanom sem kell, hogy éjjel fél háromkor az embernek nem feltétlenül van kedve türelmesen várni a Szengáli határon, úgy főleg nem, hogy az útlevele egy a pénzt igencsak kedvelő hatósági képviselő kezében, akinek persze fogalma sincs affelől hol is nyugszik az az ország, melynek állampolgárát épp le akarja húzni. Egy idő után persze erre is rájöttem, és fény derült rá, hogy mivel nekem nem hiszi el, hogy Magyarország EU-s tagállam, és mint ilyennek az állampolgára nekem nincs szükségem vízumra Szenegálba, ezért meg kell várnunk itt a reggelt, mire megérkezik az ő főnöke, és ő majd eldönti mi is itt a teendő. Kénytelen kelletlen egyeztünk ebbe bele a Matyival, de láttuk, hogy a buszunk többi utasa már szépen megágyazott magának a határállomás udvarában, kirakták imádkozó szőnyegeiket, a nők betakaróztak kendőikkel, és már mindenki jóízüen aludt. Reményeink tehát szertefoszlottak, legkorábban másnap éjjelre érkezünk csak Dakarba. Visszasétáltunk a Matyival a buszba, én titokan még örömködtem is, hogyha mindenki itt alszik a szabad ég alatt, akkor több hely lesz a buszban, s csodálkoztam is, miert alszik mindenki kint a hideg éjszakában, ha ott a jó meleg busz. Hát mert nem aludt mindenki kint az éjszakában, és a Matyival kétségbeesetten konstatáltuk, hogy egy négyzetcentiméternyi hely nincs már a kocsiban. Mindenki keresztbedőlve feküdt, az még hagyján, hogy az üléseken, de még az ülések között is ott, ahova ők nap közben olyan serényen dobálták a szemetüket, dinnyehéjjakat és mostak oda kezet (igen az afrikai rendszeretetről, higéniáról, és környezettudatosságról majd máskor). Persze 8 hónapnyi Afrika már megtanított annyi leleményességre minket, hogy nem hagytuk magunkat, és felkeltettük azt a leányzót, aki a mi székünkön húzta a lóbört. Szegényke kicsit megijedt, de nem futotta így sem többre belőle, mint nap közben: idióta viháncolásra. Az éjszaka egy rémálom volt, szerencsére nem volt hideg, viszont emiatt a szúnyogok is csíptek rendesen, és persze csak nekem volt annyi eszem, hogy elölhagyjam a takaróm, szegény Matyi viszont nem sokat aludt. A székeket sem úgy kell elképzelni, mint a kényelmes Eurolines duplaseggű foteljait; ezeket igencsak abban az időben tervezhették, amikor Afrika akkudt éhínségben szenvedett, és hiába forogsz ahogy csak bírsz, sehogy sem férsz el rajtuk egészében (jó, nem kérek megjegyzéseket a méreteimre, egyáltalán nem tartoztam a kövérek közé a buszon, de én voltam az egyetlen fehér nő).

Szóval én, mint tapasztalt utazó, tudtam, hogy bármit is mondanak a határőrök (pas de problem, pas de problem - egyébként javasolnám Mali országimázs központjának, hogy az Un peuple, un but, un foi szlogenjét változtassa meg erre az egyszerű de frappáns szófordulatra, melyet úgyis minden egyes lakója magáénak vél, s mely általánosságban véve ponthogy ellentétes leírása a helyzetnek, de mindegy) szóval hiába mondogatta a határőr, amit Maliban mindenki szokott, én csakazért is felkeltem hajnalok hajnalán, hogy nyomonkövessem az útlevelem sorsát. Teljesen fölöslegesen, mert a határőrparancsnok csak olyan fél kilenc körül érkezett meg, addigra már utastársaink is lassan éledezni keztek, mivel a főnök érekzését az fémjelezte, hogy minden alvót kirúgtak az udvarról. Volt persze aki már korábban lelkesen nekiállt imádkozni, magamban kértem is őket járjanak közben az ügyemért, de csak azért engedtem meg magamnak eme orcátlanságot, mert még mindig nem fogtam fel a helyzet komolyságát. Azért is sápadtam bele, mikor a végén, több, mint egy órás semmibevevéses váratás után végül behívott minket a parancsnok az irodájába és kijelentette, hogy nagyon sajnálja, de az én útlevelembe márpedig nem pecsételheti bele, hogy átléphetem a határt. Csak hümmögni hammogni tudtam, elsőre annyira képtelen volt a magyarázata: bár ő tudja, hogy Magyarország EU tagállam, és mint ilyennek az állampolgárainak nincs többé szüksége vízumra Szenegálba, de az én útlevelem még 2004 (vagy mióta van az eus tagság, khmm, nem tudom) előtt készült, így nem szerepel az amúgyis-kék-nem-bordó fedőlapján, hogy European Union, azaz vízumra van szükségem. Első harcias felháborodásom, ah, milyen naiv is voltam, csak az ellen irányult, hogy márpedig én nem akarok vízumdíjat fizetni - mégcsak elképzelni sem tudtam, ami addigra a parancsnok fejében már megfogalmazódott: hogy le kell szállnunk a buszról, vissza kell mennünk Kayes-ba, hogy az ottani Szenegáli konzulátuson megcsináltathassam a vízumom - mert abban a hitben éltem, hogy mint mindenhol Afrikában, itt is meg lehet venni a határon a vízumot. De amit történetünkben a rossz kitervelt, ahhoz makacsul ragaszkodott is, és hiába volt sírás, rívás, fogcsikorgatás, a parancsnok hallani sem akart más megoldásról, minthogy engem öreg határőrök kiséretében kitoloncoljon az országából. Először persze annyira abszurdnak tünt az ötlet, hogy csak azért ne engedjenek be az országba, mert nincs feltüntetve az EU az útlevelemen, hogy biztosak voltunk benne, hogy a parancsnok téved. Ezért teljes magabiztossággal hivtam fel a magyar tiszteletbeli konzult (a számát a francia nagykövetségen keresztül sikerült kideriteni - a Pati, akit pár órával később a vonatról szállítottak le hasonló okokból, mint minket, mikor segítségért a Magyar Külügyminisztériumhoz fordult, a Kambodzsai külképviselet számát kapta meg. Mikor őket felhívta, kapott végül egy számot, a gambiai nagykövet asszonyhoz, aki elmondta neki, hogy nem először találkozik ezzel a problémával, és hogy többször is felhívta a Magyar Állam figyelmét, hogy tájékoztassák rendesen az állampolgárokat, de persze mindenki baszik itt az utca emberére, és nem csak, mert mindenki baszik itt holmi gambiai nagykövetekre is), de kiderült, hogy bár a tiszteletbeli konzul egy nagyon kedves úriember, akinek utolsó pénzeimen volt még ideje elmesélni nekem, hogy édesanyja magyar volt, de ő már sajnos nem tanult meg magyarul, sajnos semhogy nem tartózkodott Dakarban, sem nem tudott nekem segiteni, mert mint elmondta, legalabb 8 napba tellene hivatalosan elintézni az ügyet. Kérdésemre, hogy mi is itt akkor most az igazság, és kell-e nekem vízum ő is csak azt tudta mondani, hogy elvileg nem, gyakorlatilag igen. Éljen a bürokrácia! Kedvesen felajánlotta ugyan, hogy szívesen beszél a parancsnokkal, de a gonosz az gonosz, és a parancsnok nemhogy nem egyezett bele, hogy felhívja a nagykövetetet, de megtagadta még azt is, hogy a saját számát és nevét megadja. Viszont már leszedette a cuccainkat a buszról.

Annyi szerencsénk volt, hogy a buszsofőr volt olyan rendes (és már elege volt, hogy egy órája csak ránk vár), hogy megigérte, hogy a következő busszal ingyen elmehetünk, a következő busz pedig másnap reggel indult volna tovább. Gyors számolgatás, azzal még van egy kis esély, hogy elérjük a repülőt, max Dakarból már semmit sem látunk. Na meg nem mintha lett volna más választásunk, mert a cuccaink már a busz mellett a porban hevertek, a határőr pedig már melegítette a motort, hogy visszavisz a malii határra. Megígérték nekünk, hogy a kayes-i konzulátuson gond nélkül megkapjuk a vízumot, hogy fél perc lesz kiállíttatni és hogy utána gond nélkül átléphetjük a határt. Mivel, én szerencsétlen, elhittem nekik, és mivel Kayes 100 km-re van a határtól ezért úgy voltunk vele, hogy minden pénzt megér, hogy minnél hamarabb eljussunk oda, nehogy aztán az legyen, hogy az orrunk előtt zárják be a konzulátust. (ha most tudnátok lengyelul akkor leírhatnám, hogy olaboga, de persze nem tudjatok mi az.... hatasszunet). Szóval kiderült, hogy van busz Kayesba, ami csupán 3500cafat (cfa patis becézete), de még csak 4 személy van, velünk együtt is csak 6 és húsz személyes a busz... (azok kedvéért akik nem értik: a busz csak akkor indul, ha megtelik, reális jóslások szerint talán aznap este...) Kénytelenek voltunk kocsit bérelni ami csupán 19000 cafatunkba került, mert találtunk még két pancsert aki velünk jött. A sofőr persze se franciául nem tudott, se azt nem tudta, hogy hol van a konzulátus, de ha akkor tudtam volna amit ma tudok, akkor nem idegeskedtem volna: merthogy a konzul kéthetes szabadságon volt Bamakoban (700 km), és rajta kívül nincs más aki kiállíthatja a vízumot. És most jön a slusszpoén: a köcsög parancsnok ezt jól tudta, mert felhívta a konzult, még mielőtt minket utnak indított. Sőt, a konzul még azt is megmondta neki, hogy engedjen át minket, de a parancsnok ezt is megtagadta. De ezt akkor még nem tudhattuk, csak keringtünk Kayes utcáin, ordítoztunk a sofőrrel, és izzadtunk, aggódtunk, de mégis tele voltunk jóreménységekkel. Már jócskán az ebédidő fele tartottunk, uh a konzulátus dolgozóit nem is találuk a konzulátuson, hanem az utcán ültek, és az épület árnyékában falatoztak, de egyikőjük így is volt olyan kedves, hogy (egy teljességel haszontalan - de ezt se tudhattuk akkor) levelet írt egy vámtisztnek, és megígérte nekünk, hogy ha ezt a vámtisztet felkeressük, akkor ő mindent elintéz számunkra. A levél tartalma a következő volt: "Cher Név (nem emlékszem), je te confie ces Hongrois de les faire passer par la frontiere. Appelle moi - Név (megintcsak nem emlékszem)", de ilyen szép titokzatos levelet sose tartottam a kezemben, bár egyértelműn látszik belőle, hogy ugyse lehet vele mit kezdeni. No sebaj, mi még mindog jóhiszeműen visszazúztunk Diboliba (Mali határ), ahol találkoztunk a Patiékkal, akiket mint már korábban említettem az egyetlen vonatról szedték le, ami a héten Dakarba ment. Felkerestük az ajánlást, akinek az egyetlen értelemes tanácsa az volt, hogy fizessük le a parancsnokot. (Mintha ez nekünk egy nappal, es 20e cafattal hamarabb nem jutott volna eszünkbe). Aztán csak azért, hogy valami hasznot is húzzunk ebből az egy napból és 20e cafatból még kihúztuk a srácból a nagykövet meg a konzul telefonszámát, csak úgy, hogy legyen mit rakni a spájzba. Persze hivogattuk utána a számokat rendesen, de minek, hiszen végül egy napon belül másodszorra is sikerült kitoloncoltatnunk magunkat Szenegálból. Persze addigra már ahhoz is késő volt, hogy megadják a módját a kitoloncololásunknak Szenegálból, úgy ahogy illik, rendőri kisérettel, úgyhogy magunknak kellett megszervezünk a taxit ami elvitt a szállodába, csakazért, hogy másnap reggel visszamehessünk az útlevelünkért, és akkor már annak rendes útja és módja szerint igénybe vegyük a szenegáli határőrség dzsipjét.

Ígyhát másnap reggel elváltunk a Matyitól, én már biztos voltam benne, hogy le fogom késni a gépemet, a kérdés már csak az volt, hogy vajon eltoljam-e a dátumot, vagy tegyem is át Bamakoba, ha már egyszer úgyis vissza kell mennem oda vízumot csináltatni. A Matyinak muszáj volt folytatnia útját Dakar felé, mert az ő jegyét már nem lehetett megváltoztatni. Már akkor beteg volt, és azóta is lelkiism furdalásom van, hogy így magára hagytuk szegényt. Másnap hajnali 6ra futott be a busza Dakarba, és valószínüleg 40 fokos lázzal érkezett.

Nekem pedig szerencse a szerencsétlensében, hogy a busztársaság engem is ingyen szállított vissza Bamakoba, sőt a buszsofőrök voltak olyan jófejek, hogy rábeszéltek, hogyha sikerül másnap reggel megcsináltatnom a vízumot, akkor visszavisznek Dakarba, ingyen. Nekem pedig megint beindult a fantaziám, a Dakari melórol, a Youssou N'Dour-os estékről, búvárkodásról, és tengerparti napozásokról. Így másnap reggel nyitáskor ott voltam a Szenegáli nagykövetség kapujában, elméletileg fél nyolctól van nyitva a hivatal, Bamako másik végében, de amikor9kor megérkezett a konzulasszony, teljes természetességgel jelentette ki, hogy még várni kell, mert a titkárnője még nem ért be, nélküle pedig nem tudja kiállítani a vízumot. Mondanom sem kell, hogy a buszt persze lekéstem, mert a titkárnő fél 11kor ért be, ugyanis strájkoltak valami bankban, és még akkor is kijelentette, hogy a vízum legkorábban kettőre lesz kész. Én közben telefonlázban éltem, folyton hivogattam a buszsofőröket merre járnak, hátha beérem őket, és végül tényleg sikerült egy olyan megoldást találni, hogyha összekapom magam, akkor a határon (a jól ismert szenegáli átlépőn) bevárnak. A minibusz ami elvitt volna odáig olyan kettő és három között indult, és én lóhalálban rohantam vissza a nagykövetségre hogy még legyen időm összepakolni. A portás már úgyköszöntött, mint régi jó barátját, én pedig óriási mosollyal válaszoltam, mint akinek most oldódott meg minden problémája az életben. Vagy nem: a testes titkárnő rosszalló fejcsóválálsa fogadott - én itt hajnalok óta készenléti állapotot tartok fent, de az útlevelembe nem néztem volna bele, ugyanis egy üres oldal sincs ahova bele lehetne tenni a vízumot. Ajánlja, hogy csináltassak új útlevelet. Akkor gond nélkül rögtön beütik a vízumot. Köszi. Akkor már nem lesz rá szükség, az már vízummentességet fog elvezni. Csakhogy hol csináltassam? Kambodzsában bazdmeg?